ΤΖΑΜΟΥΡΑΝΗΣ, ΗΛΙΑΣ - Για το σοσιαλισμό

Σε αντίθεση με τις Θέσεις για το Συνέδριο, οι Θέσεις για το Σοσιαλισμό αποτελούν ως προς το περιεχόμενό τους ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον κείμενο, που ίσως να σηματοδοτήσει μια τομή για την Ιστορία του ΚΚΕ, αν συντρέξουν βέβαια και άλλες απαραίτητες προϋποθέσεις, από αυτές, που χαρακτηρίζουν τις ιστορικές στιγμές του εργατικού κινήματος.

Βέβαια, θα επαναλάβω, ότι τέτοια κείμενα πρέπει να είναι ακόμη πιο σύντομα, περιεκτικά και ευκολονόητα, ακόμη και για εργάτες καπιταλιστικών χωρών και ιδιαίτερα για τους μετανάστες εργάτες, που πρέπει να υπάρχει ειδική μέριμνα για τη συμμετοχή τους στο διάλογο. Τους περιθωριοποιούν οι άλλοι, μην τους αφήνουν και οι κομμουνιστές στο περιθώριο! Το κείμενο, αν μη τι άλλο, δείχνει πρόθεση αντιμετώπισης του σοβαρότερου προβλήματος της σύγχρονης ιστορίας με κριτήρια επιστημονικότητας, στη βάση του διαλεκτικού/ιστορικού υλισμού, και, το κυριότερο, ΠΑΡΑΜΕΡΙΖΟΝΤΑΣ πολλά βαρίδια, που το εργατικό κίνημα άφησε να του φορέσει η αντιδραστική προπαγάνδα και οι σκοτεινοί μηχανισμοί της.

Τούτη θεωρώ ότι είναι η σημαντικότερη συνεισφορά των Θέσεων της ΚΕ για το Σοσιαλισμό: Σπάει το «ταμπού», τη δαιμονοποίηση που είχε επιβληθεί, από τους κεφαλαιοκράτες και τους χρεοκοπημένους αριστερούς, στην αποφασιστικότερη και ενδοξότερη (κατ' εμένα) περίοδο του κομμουνιστικού κινήματος, που οριοθετείται ανάμεσα στο '17 και το '56. Και πολύ σωστά χαρακτηρίζεται το '56 στις Θέσεις σαν «σημείο στροφής». Είναι, για μένα, η κρίση, που ξεκαθαρίζει το θετικό προσανατολισμό αυτών των Θέσεων.

Σε αυτή τη βάση, η συζήτηση αυτή θα μας αποκαλύψει πολλά πράγματα, που κρύβονταν και δημιουργούσαν προβλήματα, χωρίς να τα καταλαβαίνουμε, θα ερμηνεύσει πολλά αινίγματα. Είναι πολύ χαρακτηριστικό ότι μέχρι τώρα οι πιο υστερικές αντιδράσεις για τις Θέσεις προέρχονται από τους «τάχα μου» αριστερούς ή «δημοκρατικούς» χώρους. Αντιλαμβάνονται ότι θα τους είναι πιο δύσκολο στο εξής να ποδηγετούν την κομμουνιστική αλλά και τη μη κομμουνιστική αριστερά. Στο περιεχόμενό του το κείμενο θίγει πάρα πολλά και σοβαρά ζητήματα, που δεν μπορούν εύκολα να λυθούν, όπως συχνά αναγνωρίζεται και μέσα στις γραμμές του.

Στην εισαγωγή αναφέρεται ότι η δικτατορία του προλεταριάτου «αναδείχτηκε σε ανώτερου τύπου δημοκρατία». Χρειάζεται προσοχή γιατί έχω την αίσθηση ότι η δικτατορία της εργατιάς χρησιμοποιήθηκε όχι λίγες φορές σαν πρόσχημα από τους κρυφοαστούς, που είχαν αναρριχηθεί στην ηγεσία της ΕΣΣΔ, για κατασταλτικά μέτρα ενάντια σε αληθινούς κομμουνιστές και ενάντια στο ίδιο το κομμουνιστικό κίνημα. Η δικτατορία του προλεταριάτου στο μεσοπόλεμο ήταν μια «πολεμική δημοκρατία» προσανατολισμένη στην ανάγκη επιβίωσης του πρώτου σοσιαλιστικού κράτους στην ιστορία, και σε αυτό το καθήκον ανταποκρίθηκε με επιτυχία. Αλλά η δικτατορία του προλεταριάτου έχει και άλλες αρετές, που δεν ήταν δυνατό να ξεδιπλωθούν σε συνθήκες πολέμου ή στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, κάτω από το φόβο του αμερικάνικου πυρηνικού όπλου. Υπονοώ την ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, που δεν μπορέσαμε να τη γνωρίσουμε, γιατί την ώρα που ισορροπήσαμε τη στρατιωτική απειλή και μπορούσαμε πια να καταπιαστούμε πιο ελεύθερα με το χτίσιμο του σοσιαλισμού, ήρθε το '56, «μπάταρε η βάρκα από τα δεξιά», η προλεταριακή δημοκρατία φουντάρισε και μας έμεινε μάλλον μια δικτατορία σκέτη, χωρίς προλεταριάτο, των κρυφοαστών ενάντια στο προλεταριάτο...

Μέχρι σήμερα για την προλεταριακή δημοκρατία έχουν μιλήσει μόνο «σταλινικοί»: ο Γκότβαλτ, ο Μαλένκοφ. Μήπως είναι καιρός να ξαναρχίσουμε κείνη την κουβέντα από κει που σταμάτησε; Εχω την ελπίδα ότι η προλεταριακή δημοκρατία, αν εκφραστεί με αρχές και κανόνες, θα δώσει πιο συγκεκριμένα το περιεχόμενο της Δικτατορίας του Προλεταριάτου, θα δυσκολεύει την κατάχρησή της από εχθρικά προς τον κομμουνισμό στοιχεία και ίσως θα μας λύσει και εδώ στο ΚΚΕ πολλά προβλήματα, εσωτερικής λειτουργίας, περιφρούρησης, διαλόγου και ανάπτυξης της ιδεολογίας, ακόμη και «επικοινωνιακής» εικόνας προς τα έξω, στην εκτός ΚΚΕ και αριστεράς εργατιά. Συχνά στο κείμενο αφήνεται η εντύπωση ότι «κεντρικός σχεδιασμός = κομμουνισμός». Εχω την υποψία, ότι μπορεί να υπάρξει κεντρικός σχεδιασμός, που να μην υπηρετεί την κοινωνία, οπότε μάλλον δε θα μπορούμε να μιλάμε και για κομμουνισμό. Χρειάζεται κεντρικός σχεδιασμός, που να υπηρετεί την κοινωνία των «συνεταιρισμένων εργατών», των, προλεταρίων, και μάλιστα στις πιο μακροπρόθεσμες προοπτικές της, συμπεριλαμβάνοντας και τη βιωσιμότητα του πλανήτη κλπ. Δε νομίζω ότι θα είναι εύκολο αυτό στη φάση της αντιπαράθεσης με τον ιμπεριαλισμό. Στα χρόνια του «ψυχρού πολέμου» είχαμε π.χ. υψηλές στρατιωτικές δαπάνες, μόλυνση περιβάλλοντος κλπ. που επιβάλλονταν από την ανάγκη επιβίωσης στην αντιπαράθεση. Αλλά αυτά δεν μπορούν να είναι κομμουνισμός. Είναι μάλλον «πολεμικός κομμουνισμός». Μια «ειδική περίοδος».

Να έχουμε υπόψη και κάτι άλλο, γνωστό από τη Φύση, τη Φυσική/Μηχανολογία και τη Φυσιολογία: Τα πιο επιτυχημένα, δηλαδή ευπροσάρμοστα και ανθεκτικά, φυσικά συστήματα είναι εκείνα, που συνδυάζουν κεντρικό έλεγχο με αποκεντρωμένες λειτουργίες, που ελέγχονται μόνο «παραμετρικά» ή, αλλιώς, «επιτελικά». Και η ανθρώπινη κοινωνία ένα φυσικό σύστημα είναι, ίσως το πιο περίπλοκο, αλλά πάντως φυσικό σύστημα, που δεν μπορεί να ξεφύγει από αυτούς τους υλικούς κανόνες. Αποκέντρωση δε σημαίνει βέβαια υποχρεωτικά «αγορά» ούτε νόμο της αξίας. Κάπου στη Θέση 31 αναφέρεται ότι ο «Καπιταλισμός έχει κοινωνικοποιήσει την παραγωγή κλπ». Εχει και ο Μαρξ, αν καλά θυμάμαι, χρησιμοποιήσει την έκφραση, θέλοντας να υπογραμμίσει τον κοινωνικό χαρακτήρα, που έχει η κοινωνική παραγωγή στον ανεπτυγμένο καπιταλισμό. Από τότε όμως ο όρος «κοινωνικοποίηση» έχει πάρει πιο συγκεκριμένο περιεχόμενο και περιγράφει τη λειτουργία της κοινωνικοποιημένης παραγωγής για όφελος της κοινωνίας και με τα διευρυμένα κριτήρια, που υπαινίχτηκα πιο πριν.

Ενα σημαντικό θέμα, σύγχρονο, που πρέπει να τύχει προσοχής και σχετίζεται τόσο με την «κοινωνικοποιημένη» καπιταλιστική παραγωγή, όσο και με τη σοσιαλιστική οικοδόμηση είναι το ζήτημα του χαρακτήρα της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων του «ανεπτυγμένου» αλλά και σαπισμένου καπιταλισμού. Μερικές παραγωγικές δυνάμεις έχουν αναπτυχθεί σε τέτοιο βαθμό, που να αποτελούν καρκίνωμα πια για την κοινωνία, είτε λόγω μεγέθους/ έκτασης, είτε λόγω διαστροφής, είτε λόγω και των δύο μαζί. Ενα παράδειγμα είναι το αυτοκίνητο. Η σημερινή καπιταλιστική οικονομία είναι κυριολεκτικά μία οικονομία του αυτοκινήτου. Ομως πολλά είναι τα σημάδια και πληθαίνουν οι φωνές, και εκτός αριστεράς, που λένε τεκμηριωμένα ότι το αυτοκίνητο σήμερα όχι μόνο δεν προσφέρει στην ανθρωπότητα, αλλά μάλλον αποτελεί μία από τις κακοδαιμονίες της. Θυμηθείτε τώρα ότι το 1964 (;) ο Χρουστσόφ ίδρυσε στην ΕΣΣΔ το μεγαλύτερο στην Ευρώπη βιομηχανικό συγκρότημα αυτοκινήτων (εργοστάσιο «Τολιάτι»), πιθηκίζοντας τα «δυτικά» (=καπιταλιστικά) καταναλωτικά πρότυπα, και σε βάρος της βαριάς βιομηχανίας.

Οταν θα (ξανα)χτίσουμε το σοσιαλισμό, δε θα έχουμε τόσο εύκολο έργο όσο υπονοούν οι Θέσεις. Αλλο να χτίζεις με τα υλικά κατεδάφισης του ανεπτυγμένου καπιταλισμού, και άλλο με τα υλικά του σάπιου καπιταλισμού. Τα τελευταία είναι μάλλον άχρηστα και περισσότερα προβλήματα θα μας βγάλουν.

Κλείνοντας θα ήθελα να θυμίσω ότι τούτη η συζήτηση ανοίγει ζητήματα, που θεωρούνταν κλεισμένα ή δε συζητιόνταν από το Κόμμα τα προηγούμενα 52 χρόνια. Είναι αναμενόμενο πολλοί σύντροφοι να αιφνιδιάστηκαν και να έχουν υιοθετήσει ακραίες αντιδραστικές θέσεις, αφού και το Κόμμα συμφωνούσε διά της σιωπής ή δεν τις αντιμαχόνταν. Αυτά πληρώσαμε και θα πληρώνουμε για κάμποσο ακόμη. Γι' αυτό ας είμαστε πιο ελαστικοί με τις προσωπικές ευθύνες όλων και ιδιαίτερα όσων δεν ερευνούσαν γιατί μας είχαν εμπιστοσύνη...

Ηλίας Τζαμουράνης

Ριζοσπάστης - 11 Φεβρουαρίου 2009

ΤΖΑΜΟΥΡΑΝΗΣ, ΗΛΙΑΣ - Για τις Θέσεις της ΚΕ

Οι Θέσεις για το 18ο Συνέδριο είναι ένας ωκεανός 108 (!) ισοπεδωμένων ενοτήτων, με πολλές δευτερεύουσες θετικές επισημάνσεις και μερικές καθοριστικές ελλείψεις. Σαν κείμενο, με πολλές γενικο-αοριστολογίες, αμφισημίες και ασυμμάζευτο πλατειασμό, δεν προσανατολίζει. Διανοουμενίζει, είναι απρόσιτο στον εργάτη, δύσκολο και στον εργαζόμενο με καλό μορφωτικό επίπεδο, θα προκαλέσει μια χαοτική συζήτηση με κίνδυνο ένα μη-Συνέδριο.

Ελλείψεις: 1. Ασφαλιστικό. Χάθηκε μια μεγάλη μάχη, που θα μπορούσε να είχε κερδηθεί για την εργατική τάξη. Αιτία η εμμονή στη σοσιαλδημοκρατική θέση της Τριμερούς Χρηματοδότησης και η γενικότερη ανεπάρκεια στην ιδεολογική θεμελίωση του αγώνα για το Ασφαλιστικό, η πλήρης απουσία λαϊκής διαφώτισης σε τόσο «πιασάρικο» για την κομμουνιστική αριστερά θέμα, που παραπέμπει άμεσα στη βασική κοινωνική αντίθεση, που εμφανίζεται με όρους 21ου αιώνα, θα μπορούσε να είναι από μόνο του ένα θέμα συνεδρίου. Δεν απασχολεί τις θέσεις. 2. Παιδεία. Επιδερμική αναφορά για τους αγώνες που έγιναν στη Θέση 56. Καμιά αναφορά στην κομματική παρέμβαση εδώ, πώς καθοδηγήθηκαν η ΚΝΕ και η ΠΚΣ. Είχαμε σχεδόν ένα διασυρμό της σπουδάζουσας, φάνηκε και εκλογικά. Αλλά και γενικότερα. Τι γίνεται στα Πανεπιστήμια και τις σχολές; Πού οφείλεται η ακλόνητη κυριαρχία της ΔΑΠ; Με άμαζες συνελεύσεις και καταλήψεις των 3-4 ατόμων, με βανδαλισμούς των δημοσίων (και όχι των ιδιωτικών!) ιδρυμάτων θα προχωρήσει το φοιτητικό κίνημα; Πού είναι το σύνθημα «ναι στη γνώση, ναι στον αγώνα»; Μας πήρε από κάτω το μικροαστικό «αναρχομπάχαλο», η ιδεολογικοποίηση της «κοπάνας»; Γιατί δεν μπορεί η ΚΝΕ να προσελκύσει τη νεολαία και βρίσκουν έδαφος οι προβοκάτορες και οι μικροαστοί; Τι δεν πήγε καλά; Δεν έφταιξε τίποτε και κανένας;

Ιδεολογία - Θεωρία. Θα 'πρεπε να αντιμετωπίζονται σαν ξεχωριστό ζήτημα λόγω της σοβαρότητάς του. Θεωρώ εξωπραγματική την εκτίμηση για «δυναμική ιδεολογικοπολιτική παρέμβαση του ΚΚΕ...» τουλάχιστον στο ιδεολογικό της σκέλος. Η ιδεολογική δουλειά είναι ακόμη ανεπαρκής, άτονη, με πολλά λάθη και αστικές ή ρεφορμιστικές επιρροές. Αναφέρω επιγραμματικά, εκτός του ασφαλιστικού: 1. Στην παιδεία, για τα προγράμματα σπουδών ΑΕΙ, η θέση για «ειδίκευση μέσα στο πτυχίο» είναι ανεδαφική, αντιεπιστημονική και υπηρετεί ρεφορμιστικές αυταπάτες. 2. Στην εκτίμηση για την οικονομική κρίση Κεφ. 1. Α. 3,4,5, αλλά και σε μεταγενέστερα των θέσεων κομματικά κείμενα, όταν πια είχε εκδηλωθεί ανοιχτά. Δεν πρόκειται απλά για μια ακόμη κυκλική κρίση υπερσυσσώρευσης. Εχει δύο επιπλέον βασικά χαρακτηριστικά, που παλαιότερα δεν υπήρχαν ή δεν ήταν αισθητά. Το ένα είναι η κρίση του πετρελαίου (που είναι εντελώς διαφορετικής υφής από τις δύο προηγούμενες, του '72 και του '80) και το άλλο η περιβαλλοντική απορύθμιση. Αυτό σημαίνει ότι η έξοδος δε θα είναι γρήγορη, καθόλου ομαλή, μπορεί και καθόλου σίγουρη, να μπούμε σε μια νέα κατάσταση διαρκούς κρίσης με πολέμους κλπ. Ενα συναφές θέμα, που δεν είναι τόσο ξεκάθαρο, αλλά πρέπει να διερευνηθεί, είναι αν, σε συνθήκες καπιταλισμού, που σαπίζει, μπορούμε να μιλάμε για ανάπτυξη μονοσήμαντα, όταν έχουμε καταναλωτικό καρκίνωμα και εκτός ελέγχου περιβαλλοντική επιβάρυνση. Πόσο μπορούμε να εμπιστευόμαστε τις αστικές στατιστικές σε αυτές τις συνθήκες;

Κομματική οικοδόμηση. Πολλές εμπειρίες με έχουν πείσει ότι το Κόμμα δε λειτουργούσε ποτέ σωστά και αυτό φάνηκε όταν οι αυξημένες δυσκολίες έκαναν ορατές τις αδυναμίες. Εχουμε μη-δημοκρατικό συγκεντρωτισμό. Το έλλειμμα του δημοκρατισμού συγκαλύπτεται από την αφοσίωση των μελών και την απουσία κριτικής. Καλλιεργείται το διοικητικό στιλ καθοδήγησης, συχνά αυταρχικό, η προσωποκρατία και η άνευ αρχών πολιτική στελεχών (=καλός σύντροφος είναι εκείνος που συμφωνεί με εμένα...). Με ό,τι κινδύνους αυτό για την περιφρούρηση συνεπάγεται. Η νοοτροπία του αλάθητου των καθοδηγητικών οργάνων. Η επιλεκτική εφαρμογή του Καταστατικού. Ο εσωκομματικός διάλογος είναι υποτονικός. Χαρακτηριστική η εικόνα του «ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ», όπου απουσιάζει ο οποιοσδήποτε ουσιαστικός, πέρα από «λιβανίσματα», διάλογος. Το αποτέλεσμα είναι να εθίζονται τα μέλη στην επίπλαστη ασφάλεια και όταν εμφανίζεται κάποιο πρόβλημα, αντί να αντιμετωπίζεται καταρχήν ιδεολογικά, επικρατεί μικροαστικός πανικός και καταφεύγουμε στις (φαινομενικά) εύκολες λύσεις: Κατηγορίες αβάσιμες, ποινές, διαγραφές.

Η κακή κομματική λειτουργία, σε μεγάλο βαθμό αλληλοτροφοδοτούμενη με το ιδεολογικό έλλειμμα, έχει αλυσιδωτές συνέπειες: Αδυναμία μαζικής δουλειάς - το φαινόμενο, πρωτοφανέρωτο για αριστερό κόμμα, να έχει συχνά συνδικαλιστική επιρροή μικρότερη από την πολιτική του σε αρκετούς χώρους!

Η αδυναμία μεγάλων κινητοποιήσεων π.χ. για διαδηλώσεις, απεργίες.

Η σύγχυση μεταξύ κομματικής παρουσίας και πλατιάς συσπείρωσης στους μαζικούς φορείς - αν κάτι δεν το ελέγχουμε διοικητικά αποχωρούμε από αυτό και συχνά το καταγγέλλουμε.

Πλήρης έλλειψη πολιτικής συμμαχιών. Πώς μπορεί να γίνει αντεπίθεση χωρίς εφεδρείες;

Η «δειγματική» κυκλοφορία του «ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ» και η παρόμοια ακροαματικότητα των «902».

Δεν ενθαρρύνεται από το Κόμμα η πρωτοβουλιακή και πρωτοπόρα δράση των μελών και φίλων, με αποτέλεσμα να απωθούνται άτομα με δυναμισμό και ιδέες και να φτωχαίνει σιγά-σιγά το ανθρώπινο δυναμικό σε ζωντάνια και ενεργητικότητα. Ακριβώς δηλαδή αυτό που ξεχώριζε το ΚΚΕ από τα αστικά κόμματα στα ηρωικά χρόνια.

Νομίζω ότι με αυτή την εικόνα το ΚΚΕ ποτέ δε θα καταφέρει να προσεγγίσει νέους ανθρώπους και δε θα προωθήσει ούτε τους καταστατικούς - προγραμματικούς στόχους του παρά θα συνεχίσει να βολοδέρνει στη μετριότητα των τελευταίων 35 χρόνων, που φαίνεται την έχουμε συνηθίσει.

Θετική η προσπάθεια του ΠΑΜΕ για τη χειραφέτηση της εργατικής τάξης από τους πάτρωνές της, σωστή η διακριτή και περιφρουρημένη παρουσία στις κινητοποιήσεις. Είναι επιτυχής η δράση του Κόμματος για την περιφρούρηση του λαϊκού κινήματος και της νεολαίας από τις προβοκάτσιες της αντίδρασης και των ποικίλων ΚΥΠ κλπ.

Αλλά δε φτάνει μόνο η καλή άμυνα. Χρειάζεται και επίθεση, επαναστατικές πρωτοβουλίες. Εκεί υστερεί το ΚΚΕ.

Με αυτές τις όχι ευχάριστες σκέψεις διαπιστώνω ότι οι Θέσεις για το 18ο Συνέδριο δε θα βοηθήσουν την ανασύνταξη και την αντεπίθεση του ΚΚΕ.

Ηλίας Τζαμουράνης

Ριζοσπάστης - 31 Ιανουαρίου 2009